Cạn ối khi mang thai: Biểu hiện và cách xử lý

Nước ối đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe của cả mẹ và bé trong suốt thai kỳ và quá trình chuyển dạ. Cạn ối, một tình trạng khá phổ biến ở thai phụ, có thể gây ra nguy cơ cho cả mẹ và thai nhi. Vậy, cạn ối là gì và cần phải làm gì khi gặp phải tình trạng này? Bài viết sau đây từ Sức Khỏe Mẹ Bé sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết và các bước cần thực hiện khi đối mặt với tình trạng cạn ối.

Cạn ối khi mang thai là gì?

Khi thai nhi còn trong bụng mẹ, nó được bao bọc bởi màng ối chứa nước ối, một dung dịch thiết yếu cho sự phát triển của thai nhi. Nước ối không chỉ cung cấp dinh dưỡng và hỗ trợ hoạt động hệ bài tiết của thai nhi, mà còn tạo ra một môi trường an toàn giúp thai nhi phát triển và bảo vệ khỏi các tác động bên ngoài.

Lượng nước ối thay đổi theo giai đoạn phát triển của thai nhi:

• 10 tuần thai: Khoảng 30 mL, thai nhi bắt đầu nuốt nước ối từ tuần thứ 12.
• 34 – 36 tuần thai: Đạt đỉnh, khoảng 800 – 1000 mL.
• 40 tuần thai: Giảm dần, trung bình còn khoảng 800 mL.

Cạn ối (thiểu ối) là tình trạng lượng nước ối thấp hơn mức bình thường so với tuổi thai, thường được xác định qua chỉ số ối (AFI) khi siêu âm. Tình trạng này có thể xảy ra ở bất kỳ thời điểm nào trong thai kỳ, nhưng thường gặp nhất vào giai đoạn cuối thai kỳ hoặc thai quá ngày dự sinh.

Tác hại của cạn ối khi mang thai

Cạn ối có thể gây ra những nguy hiểm cho cả mẹ và bé, mức độ tùy thuộc vào nguyên nhân và thời điểm xảy ra, bao gồm:

• Đối với bé: Thiếu nước ối có thể làm tăng nguy cơ chèn ép dây rốn, hạn chế vận động và phát triển phổi của thai nhi, đặc biệt nếu xảy ra sớm trong thai kỳ. Khi chuyển dạ, sự thiếu hụt nước ối bảo vệ có thể làm tăng nguy cơ chèn ép dây rốn cấp tính, suy thai, và trong những trường hợp nặng không được xử trí kịp thời, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến thai nhi.
• Đối với mẹ: Thiếu nước ối làm giảm khả năng đệm và bôi trơn trong quá trình chuyển dạ, khiến việc sinh nở trở nên khó khăn hơn và có thể cần phải thực hiện sinh mổ.

Dấu hiệu của cạn ối khi mang thai

Cạn ối thường không gây ra triệu chứng rõ ràng ở mẹ và phần lớn được phát hiện tình cờ qua siêu âm định kỳ. Một số dấu hiệu gợi ý mẹ bầu có thể lưu ý gồm:

• Bụng nhỏ hơn so với tuổi thai: Bác sĩ có thể nhận thấy chiều cao tử cung (fundal height) thấp hơn mức dự kiến khi khám thai định kỳ.
• Giảm cử động thai: Khi nước ối ít, thai nhi có ít không gian để cử động hơn, mẹ có thể cảm nhận số lần thai máy giảm rõ rệt.
• Rò rỉ dịch âm đạo: Nếu nguyên nhân là do vỡ ối, mẹ có thể thấy dịch trong, loãng chảy ra bất thường.

Để chẩn đoán chính xác tình trạng cạn ối, mẹ bầu nên thăm khám tại bệnh viện. Bác sĩ sẽ thực hiện siêu âm và đo chỉ số nước ối (AFI) để xác định tình trạng cụ thể.

Nguyên nhân gây ra cạn ối

Cạn ối có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, không chỉ giới hạn ở một yếu tố duy nhất:

• Vỡ ối non hoặc rò rỉ ối: Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất, xảy ra khi màng ối bị rách sớm trước chuyển dạ, khiến nước ối rò rỉ ra ngoài.
• Suy giảm chức năng bánh rau (nhau thai): Khi bánh rau bị lão hóa hoặc kém hiệu quả, đặc biệt ở thai kỳ quá ngày, khả năng cung cấp máu và trao đổi chất cho thai nhi giảm, ảnh hưởng đến lượng nước tiểu thai nhi bài tiết ra nước ối.
• Bất thường thận hoặc đường tiết niệu của thai nhi: Vì phần lớn nước ối trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba đến từ nước tiểu thai nhi, các dị tật như bất sản thận hoặc tắc nghẽn đường tiết niệu có thể làm giảm đáng kể lượng nước ối.
• Một số bệnh lý của mẹ: Tiền sản giật, tăng huyết áp, tiểu đường thai kỳ hoặc mất nước kéo dài đều có thể liên quan đến tình trạng cạn ối.
• Sử dụng một số loại thuốc: Thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) hoặc thuốc ức chế men chuyển (ACE inhibitor) dùng trong thai kỳ có thể ảnh hưởng đến chức năng thận thai nhi và làm giảm nước ối.
• Thai quá ngày dự sinh: Lượng nước ối có xu hướng giảm tự nhiên sau tuần 40-42 của thai kỳ.

Vì nguyên nhân gây cạn ối rất đa dạng, việc xác định chính xác nguyên nhân thông qua thăm khám và siêu âm là bước quan trọng để có hướng xử trí phù hợp.

Cách xử trí và phòng ngừa cạn ối cho mẹ bầu

Khi được chẩn đoán cạn ối, hướng xử trí sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân, tuổi thai và mức độ nghiêm trọng. Bác sĩ có thể:

• Theo dõi sát nhịp tim thai và lượng nước ối bằng siêu âm định kỳ.
• Chỉ định mẹ uống nhiều nước hơn hoặc truyền dịch, vì một số nghiên cứu cho thấy biện pháp này có thể giúp tăng nhẹ, tạm thời lượng nước ối.
• Ngưng sử dụng các loại thuốc nghi ngờ là nguyên nhân (nếu có), dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.
• Cân nhắc chỉ định sinh sớm hoặc sinh mổ nếu phát hiện dấu hiệu suy thai hoặc thai quá ngày kèm cạn ối nặng.

Bên cạnh việc xử trí theo chỉ định y khoa, mẹ bầu cũng có thể chủ động thực hiện các biện pháp sau để hỗ trợ duy trì lượng nước ối ổn định trong thai kỳ:

• Cân bằng chế độ dinh dưỡng: Đảm bảo bữa ăn cung cấp đầy đủ tinh bột, đạm, vitamin và chất béo. Có thể bổ sung hải sản và các loại thịt nạc, lưu ý chọn loại hải sản có hàm lượng thủy ngân thấp theo khuyến cáo dành cho phụ nữ mang thai.
• Sử dụng bổ sung: Dùng vitamin, sắt, canxi và các chất bổ sung khác theo chỉ dẫn của bác sĩ.
• Tiêm phòng đầy đủ: Đảm bảo tiêm phòng các bệnh cần thiết cho mẹ và thai nhi, đặc biệt là uốn ván.
• Thăm khám thai định kỳ: Thực hiện các cuộc kiểm tra thai định kỳ để theo dõi sự phát triển của thai nhi và sức khỏe của mẹ.
• Uống đủ nước và vận động nhẹ nhàng: Duy trì đủ nước mỗi ngày và thực hiện các bài tập phù hợp với thai kỳ để giữ cơ thể khỏe mạnh.

Việc thực hiện những biện pháp này giúp hỗ trợ thai kỳ khỏe mạnh, tuy nhiên không thể thay thế việc thăm khám và theo dõi y khoa khi đã có chẩn đoán cạn ối.

Xem thêm: Dư ối khi mang thai: Biểu hiện và cách xử lý

Cạn ối có thể gây ra nhiều nguy hiểm cho thai nhi, đặc biệt là vào giai đoạn cuối thai kỳ. Mẹ bầu cần chú ý duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, thăm khám thai định kỳ và theo dõi thường xuyên sự chuyển động của thai nhi. Nếu phát hiện bất thường, thai phụ nên nhanh chóng đến bệnh viện để được xử lý kịp thời và đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé.